Rouwverwerkingsliteratuur

Algemene literatuur

• Afscheid nemen (Riekje Boswijk-Hummel)
  
  Riekje Boswijk geeft helder de emoties weer waarmee mensen te maken kunnen krijgen na het overlijden van een dierbare. Dit boek is behalve voor nabestaanden en hun omgeving ook geschikt als studiemateriaal voor hulpverleners.
  
  Afscheid nemen
  Riekje Boswijk-Hummel
  
• De cirkel van leven en sterven
  
  In januari 1998 vond er voor het eerst een 'spirituele boekenweek' in Nederland plaats. Het thema was Afscheid en dood. In dat kader had Uitgeverij Ankh-Hermes een leerling van Elisabeth Kübler-Ross, David Kessler, uitgenodigd voor de presentatie van zijn boek Het recht om waardig te sterven. Die presentatie vond plaats tijdens een symposium in de Geertekerk te Utrecht. In deze symposiumbundel De cirkel van leven en sterven treft u David Kesslers lezing Het recht om waardig te sterven aan. Hij behandelt systematisch zijn visie op het stervensproces en illustreert deze met vele praktijkvoorbeelden. Annemiek Cuppen (vroedvrouw) gaat diep in op het thema Een waardige geboorte.
  
  De cirkel van leven en sterven
• De intieme dood
  
  'Hoe te sterven?'Met deze vraag begint Francois Mitterrand zijn woord vooraf -- de laatst gepubliceerde tekst van zijn hand voor zijn overlijden. De vrouw die hem hielp deze vraag te beantwoorden is de psychologe Marie de Hennezel, die in een Parijs ziekenhuis terminale patienten begeleidt gedurende de laatste weken van hun leven. Haar voornaamste taak is luisteren, praten en troosten, om zo de weg vrij te maken voor een waardig en vredig afscheid van het leven.
  
  De intieme dood
  Marie de Hennezel
• Door je verdriet heen groeien
  
  In ieder mensenleven komen onafwendbaar momenten van verlies voor: het sterven van je ouders, naaste familieleden, kinderen; vervreemding van je partner; werkloosheid, arbeidsongeschiktheid. Om na zulke gebeurtenissen verder te kunnen, is het noodzakelijk om jezelf te hervinden en het geleden verlies een plaats te geven in je leven. Dat is een moeizaam proces, waarbij anderen je terzijde kunnen staan, maar ook niet meer dan dat. Dit boek kan je tot steun zijn in je eenzame strijd tegen verdriet. Het laat zien hoe anderen door hun verdriet heen groeiden naar een nieuw, vaak zelfs dieper perspectief.
  
  Door je verdriet heen groeien
  M. van den Berg
• Verlies en rouw
  
  Dit boek gaat over het helpen bij verlies en rouwverwerking. In ieders leven doen zich situaties voor die het karakter van een verlies hebben en waarmee men vaak zonder waarschuwing geconfronteerd wordt. Het verwerken hiervan, deze gebeurtenis een plek in ons leven geven, wordt rouw genoemd. Hulpverleners, begeleiders, maar ook familieleden van rouwenden voelen zich vaak verlegen met deze thematiek. Dit boek is een hulpmiddel daarbij. Er wordt ingegaan op verschillende vormen van verlies, de betekenis van rouw, rouwgedrag en afscheid nemen. Een afscheid roept meestal verschillende belevingen op. Heel vaak zijn er gemengde gevoelens. Een goed afscheid draagt in belangrijke mate bij aan een goede verwerking van een verlies.
  
  De rode draad in het boek is de hulp die een begeleider aan rouwenden kan geven. Het boek leert de lezer signalen van rouwenden op te vangen en de betekenis ervan te verstaan. Dit boek is vooral op de praktijk gericht. Er worden casussen beschreven, maar de lezer wordt ook aan de hand van opdrachten uitgenodigd stil te staan bij persoonlijke belevingen. Leren beleven en gevoelens herleven en herkennen waardoor de rouwende vanuit eigen belevingen kan helpen, is daarbij de achterliggende gedachte.
  
  Verlies en rouw / druk 3
  Trudy van Gils
• Troost
  
  Aan de hand van dialogen maakt de schrijfster duidelijk hoe je iemand kunt troosten en wat je moet doen om je te laten troosten. Een boek voor hulpverleners en ieder ander die te maken krijgt met pijn en verdriet en daar op een zorgvuldige wijze mee om wil gaan.
  
  Troost
  Riekje Boswijk-Hummel
  
• Ideeen voor een persoonlijk afscheid
  
  Deze gids wijst geïnteresseerden de weg in de uitvaartbranche. Onder andere ontwerpers van grafmonumenten, kunstenaars en funeraire sprekers presenteren zich. Een overzicht voor een persoonlijke invulling van het laatste afscheid.
  
  Ideeen voor een persoonlijk afscheid / druk 1
  

Kinderboeken

• Achtste-groepers huilen niet
  
  Een verhaal over groep acht, een rumoerige groep. Een van de kinderen, Akkie, wordt ernstig ziek. Zij blijft zich ook vanuit het ziekenhuis overal mee bemoeien.
  
  Achtste-groepers huilen niet
  Jacques Vriens
  
• Als je dood bent word je dan nooit meer beter?
  
  Een ontroerend verhaal van Piet Breebaart en zijn vijfjarige zoon Joeri, naar aanleiding van het plotseling overlijden van Joeri's tweejarige broertje Remi. Vader en zoon maakten samen het verhaal van het konijn Fred en zijn broertje Joep, dat plotseling doodgaat. Het verhaal gaat over alles wat Fred meemaakt en voelt: de kortstondige ziekte van Joep, zijn dood, de begrafenis en de aandacht van de dieren om hen heen.
  
  Als je dood bent word je dan nooit meer beter?
  Piet Breebaart & J. Breebaart
  
• Een e-mail van Lumie
  
  Lumie, een van de leerlingen van groep 8 van de basisschool, wordt ernstig ziek. Ze heeft kanker. Haar vrienden en klasgenoten willen alles doen om Lumie zoveel mogelijk bij het schoolleven te betrekken. Vanuit het ziekenhuis stuurt Lumie elke dag een e-mail. Het bericht van haar overlijden komt toch onverwacht. De auteur maakte zelf als leerkracht met groep 7 een rouwproces door na het overlijden van een van de leerlingen.
  
  Een e-mail van Lumie
  Ben Slingenberg
  
• Kikker en het vogeltje
  
  Kikker heeft een vogeltje gevonden. Hij haalt Varkentje erbij en ook Eend en Haas voegen zich bij het gezelschap. De laatste stelt vast dat het vogeltje dood is en filosofeert: 'Iedereen gaat dood'. De dieren begraven het vogeltje en gaan vervolgens spelend over tot de orde van de dag. Kikker constateert dat het leven prachtig is en in de boom zingt weer een ander vogeltje. Een fraai prentenboek met aquarellen in kleur en een tekst, die uitstekend geschikt is om aan jonge kinderen voor te lezen. Na een keer voorlezen kunnen jonge kinderen het verhaal met gemak terug'lezen' via de prenten.
  
  Het is een mooi verhaal met een voor kleuters bevredigende afloop, zodat de kinderen zich veilig blijven voelen. Het taalgebruik past goed bij de doelgroep. Ook in een groep kan dit boek prima dienen als opstapje naar een (klasse)gesprek over de dood. De sobere, vaak geestige kleurenprenten zijn in kaders geplaatst. Op vijf plaatsen loopt de prent over een dubbele pagina, wat een zeer prettige ruimtelijke werking tot gevolg heeft. Een geslaagd prentenboek voor kinderen vanaf 5 jaar.
  
  Kikker en het vogeltje
  Max Velthuijs
  
• Lieve oma Pluis
  
  Een Nijntje-boek over de dood, begrafenis en verzorging van het graf van Oma Pluis.
  
  Lieve oma Pluis
  Dick Bruna
  
• Dat is heel wat voor een kat
  
  De poes van de 'ik-figuur' (een jong kind met wie zowel jongens als meisjes zich kunnen identificeren, maar in deze gewijzigde herdruk meer een meisje) is doodgegaan. Bij de begrafenis noemt de ik-figuur negen goede eigenschappen van de poes. De tiende ontdekt zij in gesprek met haar vader: het meezorgen voor de bloemen. Naast de ik-figuur spelen vader, moeder en een buurmeisje mee. Een heel gevoelig beschreven verhaal waarin naar voren komt dat er weinig bekend is over de hemel, maar dat de vader wel weet dat de poes opgenomen wordt in de grond en zo meezorgt voor de natuur. Duidelijke letter, stevige kaft, eenvoudig woordgebruik, veel dialogen geschreven in gewone taal. Bekroond met een Zilveren Griffel 1973. Vanaf ca. 4 jaar. De tekst is volledig herschreven in moderner Nederlands en iets anders bij de platen gezet. De illustraties zijn nu in sobere kleuren, heel kunstzinnig en verstild. Zowel in die platen als op het eerste schutblad zijn veel herfstbladeren verwerkt; op het laatste schutblad schommelt de hoofdpersoon in een groene tuin vol bloemen en insecten.
  
  Dat is heel wat voor een kat
  Judith Viorst
  
• Dag lieve Oma
  
  In het eerste deel van dit prentenboek wordt het verhaal verteld van Marte. De oma van Marte is erg ziek, ze moet zelfs naar het ziekenhuis. Op een morgen vertelt papa dat oma gestorven is. Marte gaat mee naar de begrafenis en praat met haar vader en moeder over alles wat er gebeurd is.
  
  Dag lieve oma
  Vrouwke Klapwijk & BV. Klapwijk
  

Verlies van ouders

• Asbestemming
  
  A.F.Th. van der Heijden schreef 'Asbestemming' na de dood van zijn vader. Het is een openhartig en autobiografisch boek. Beschrijvingen van de laatste dagen van het leven van zijn vader met wie hij een moeizame relatie had, worden afgewisseld door verhalen over Van der Heijden's jeugdjaren en zijn huidige leven als vader van een zoontje dat net jarig is op de dag dat zijn vader sterft. Verder zijn er passages over leven, dood en drankgebruik. In het gedeelte 'Heijdeniana' krijgen allerlei aantekeningen, herinneringen en invallen een plaats.
  
  Van der Heijden typeerde 'Asbestemming' zelf als 'een boek van vader en zoon'. 'Dat wat ik ben, komt voor een groot deel voor uit hem. Het gaat dan ook nooit over hem los van mij'
  
  Asbestemming
  A.F.Th. van der Heijden
  
• Ik had je nog zoveel willen vragen
  
  Het lijkt gewoon om onze ouders te verliezen als we zelf volwassen zijn. Toch is het verlies vaak moeilijker te verwerken dan verwacht. De auteur bespreekt veel vragen aan de hand van zijn eigen verhaal en de ervaringen van andere mensen.
  
  Ik had je nog zoveel willen vragen...
  Alexander Levy
  
• Zonder moeder
  
  Elke vrouw die haar moeder op te vroege (of ook latere) leeftijd heeft verloren, zal zeggen dat haar leven sindsdien aanzienlijk is veranderd; dat dat verlies blijvend invloed heeft gehad op wie zij is en hoe ze zichzelf ziet. Vaak vallen veel taken van de overleden moeder toe aan de dochter. Rouw is nauwelijks mogelijk of toegestaan, aangezien 'het gezin door moet'. De relatie tussen de dochter en haar vader, alsmede de andere kinderen, verandert. Vrouwen die op jonge leeftijd hun moeder hebben verloren, kunnen daar in hun latere leven enorme problemen aan overhouden. Vooral tijdens de belangrijke overgangsfasen in het leven, zoals uit huis gaan, een beroep kiezen, trouwen en kinderen krijgen, is het gemis groot. Dit is het eerste boek dat de langdurige effecten analyseert die het wegvallen van de moeder heeft op het leven van meisjes en vrouwen: op hun gevoel van identiteit, op hun persoonlijkheid, bij het aangaan van relaties en bij allerlei andere keuzes die ze in hun verdere leven moeten maken. Hope Edelman verloor haar moeder op haar zeventiende. Zij schreef dit boek toen ze, op zoek naar literatuur over dit onderwerp, ontdekte dat er niets voor vrouwen zoals zij bestond. Zonder moeder is een hart onder de riem van alle vrouwen die te jong hun moeder verloren. Maar ook voor andere vrouwen is het fascinerende stof, aangezien zij zullen ontdekken dat datgene wat ze altijd als heel gewoon hebben ervaren, eigenlijk helemaal niet zo vanzelfsprekend is.
  
  Zonder moeder
  Hope Edelman
  

Verlies van partner

• Een volle kerk....een leeg huis
  
  De auteur vertelt over zijn gevoelens en ervaringen na het plotseling overlijden van zijn vrouw. Hij vertelt niet alleen over zijn diepste bestaanscrisis, maar geeft ook een beeld hoe hij zich daaraan heeft ontworsteld.
  
  Een volle kerk ... een leeg huis
  J.M. van Berkum
  
• Laat je niet kisten
  
  De auteur vertelt hoe hij weer zin aan zijn leven geeft na het plotseling overlijden van zijn vrouw. Onderwerpen worden vaak op verhalende wijze behandeld. Deze onderwerpen spreken niet alleen nabestaanden maar ook gescheiden mensen aan.
  
  Laat je niet kisten
  J.M. van Berkum
  
• Overgave en strijd
  
  Enkele dagen na hun huwelijk blijkt Treya borstkanker te hebben. Haar man Ken beschrijft een vijf jaar durende strijd voor haar leven, met behulp van reguliere en alternatieve therapieën. Treya zelf verwoordt in haar dagboeken haar diepste ervaringen.
  
  Overgave en strijd
  Ken Wilber