Geen rechten op online erfenis voor overledenen en nabestaanden

Alleen bij leven controle over digitaal nalatenschap

Alles wat we doen moet digitaal en het liefst ook nog online. We maken op internet geld over, praten via WhatsApp, delen foto’s met Instagram en feliciteren elkaar op Facebook. Ondertussen vliegen er dagen, weken, maanden en jaren voorbij. Ieder mensenleven draagt bij aan een enorme hoeveelheid data die hoe dan ook ergens wordt opgeslagen. Op onze eigen computer, telefoon of tablet maar tegelijkertijd ook op de gigantische servers van bijvoorbeeld Google en Facebook. Wat daarmee gebeurt wanneer je komt te overlijden? Met een Social Media Testament bepaal je dat helemaal zelf. Zo voorkom je dat jouw digitale leven eeuwig rond blijft zweven. 

‘Wanneer iemand komt te overlijden is het aan de nabestaanden om de online bedrijven daarvan op de hoogte te stellen.’ Dat zegt Arnoud Engelfriet, specialist in internetrecht en partner bij juridisch adviesbureau ICTRecht. Hoewel sommige bedrijven een account verwijderen als er lange tijd geen gebruik van is gemaakt, is het voor hun geen noodzaak. ‘Vanuit commercieel oogpunt scheppen bedrijven graag op over het aantal accounts dat ze hebben. Daardoor blijft een account meerdere tot wel tientallen jaren bestaan als er niets wordt aangegeven,’ concludeert Engelfriet. Hoewel er geen cijfers bestaan over dit soort ‘spookaccounts’ is het daarom niet ondenkbaar dat er een grote hoeveelheid data van overledenen rondzweeft op het internet.

'Privacyregels gelden niet voor overledenen'

Digitale informatie is van niemand

Net zoals we in ons echte leven sporen achterlaten doen we dat dus ook virtueel.Maar de virtuele herinneringen zijn niet tastbaar en daarmee voor de wet feitelijk geen bezit. Engelfriet: ‘het is geen ding zoals een auto die je kunt nalaten en dan houdt het voor de wet al snel op. Er zijn wel privacyregels maar die gelden weer niet voor overleden personen.’ Uiteindelijk is digitale informatie dus van niemand en zijn bedrijven niet verplicht om een profiel dat iemand bij leven heeft aangemaakt af te sluiten wanneer diegene overlijdt. Het ziet er ook niet naar uit dat hier wetgeving voor gaat komen. Nabestaanden en bedrijven zullen hier dus zelf uit moeten komen.

Uiteindelijk voelen online giganten als Facebook en Google wel de morele plicht om zorgvuldig met deze gevoelige kwestie om te gaan. Wanneer nabestaanden bij een social media netwerk aan kunnen tonen dat een gebruiker is overleden wordt er actie ondernomen. Maar volgens Engelfriet is het niet altijd even gemakkelijk om bedrijven te overtuigen van een overlijden: ‘als Facebook een overlijdensakte uit een bepaald land niet kent, kan dat leiden tot wantrouwen. Ze willen het goed controleren want anders kun je natuurlijk het account van iedereen laten verwijderen.’

Nieuwe wereld voor nabestaanden

Voor nabestaanden blijft het na het verlies van een dierbare dus niet alleen meer bij het regelen van een uitvaart, het op de hoogte brengen van instanties en het verdelen van vermogen en spullen. In deze tijd is er ook een online erfenis waar ze rekening mee moeten houden. Maar wat moet er met die erfenis gebeuren? Het Facebook-profiel kan op actief blijven staan, maar dat betekent wel dat alle vrienden op de verjaardag een melding blijven krijgen. Het melden van een overlijden bij de bekende websites is dus wel aan te raden. Vervolgens is het bij bijvoorbeeld Facebook mogelijk om het profiel te verwijderen of als herdenkingspagina te behouden. Een lastige keuze voor een nabestaande als degene die overleden is daar niets meer over kan zeggen en het daar ook nog nooit over had gehad.

Niets regelen kan leiden tot onverwacht bericht aan nabestaanden

Naast het nemen van een beslissing over het voortbestaan van online accounts, kan het voor nabestaanden ook nog een hele zoektocht zijn naar de accounts die een overledene gedurende zijn of haar leven heeft aangemaakt. Denk alleen al aan de verschillende e-mail adressen, social media, ticketboxen en webshops die je tijdens het leven aanmaakt. Wanneer al die accounts op actief blijven staan is het niet ondenkbaar dat er bijvoorbeeld nog post wordt opgestuurd naar het bij die bedrijven bekende adres. En post voor een overledene op de deurmat kan voor nabestaanden erg pijnlijk zijn. Ook data die door de jaren heen is opgebouwd kan zomaar weer ergens opduiken en reden geven tot het opnemen van contact. Het is daarom belangrijk om tijdens je leven vast te leggen waar je actief bent en wat er met je accounts moet gebeuren wanneer je overlijdt. Dit kan bijvoorbeeld met een Social Media Testament dat bij andere belangrijke papieren komt te liggen.

Controle over online erfenis

Engelfriet sluit zich daarbij aan, maar voorziet problemen als het gaat om ‘geheimen’ op internet: ‘wanneer iemand actief is op een forum over bepaalde aandoeningen kan het zijn dat diegene dat liever verborgen houdt. Ook na het overlijden. Of ze publiceren op een blog waarvan ze juist willen dat het openbaar wordt.’ Verschillende online accounts leiden tot grote hoeveelheden data die je mogelijk privé wilt houden of na je overlijden moet verdwijnen. Het is dus belangrijk om voor jezelf te bepalen van welke accounts je mensen op de hoogte wilt brengen en welke informatie zij mogen inzien. Wanneer je bijvoorbeeld naast gebruikersnamen ook wachtwoorden nalaat is het voor nabestaanden eenvoudiger om een account te sluiten of op een andere manier te beheren. Ze krijgen op die manier wellicht toegang tot bijvoorbeeld tegoeden op gameplatforms of digitale aankopen. Maar ook tot al je privéberichten die je misschien privé zou willen houden. Daarnaast worden wachtwoorden regelmatig gewijzigd en moet het document dus up-to-date blijven.

Bedenk wat je achterlaat

Uiteindelijk begint het rekening houden met je digitale erfenis dus al bij het aanmaken van een online account. Een overlijden gebeurt vaak onverwacht dus het is belangrijk om stil te staan bij wat je zelf zou willen dat er met bepaalde informatie gebeurt. ‘Je kunt voordat je iets publiceert het beste eerst nagaan wat er op dat platform is geregeld op het moment dat je overlijdt. Heb je keuzes en passen die bij hoe je het zou willen? Zo niet en wil je nabestaanden ook geen toegang geven om het account te kunnen verwijderen dan moet je je afvragen of je er wilt publiceren,’ adviseert Engelfriet. Maak je wel gebruik van een online dienst, denk dan na over hoe je het wilt achterlaten. Een document over digitaal nalatenschap zoals het Social Media Testament is niet bindend maar op die manier maak je het je nabestaanden in ieder geval gemakkelijker en heb je zelf invloed op wat je online achterlaat.

Mr. ir. Arnoud Engelfriet is ICT-jurist en gespecialiseerd in internetrecht waar hij zich sinds 1993 mee bezighoudt. Als partner is hij werkzaam bij juridisch adviesbureau ICTRecht. Verder beheert hij de website Ius mentis die gaat over internetrecht, techniek en intellectueel eigendom. Hij blogt dagelijks over dit onderwerp en schreef het boek ‘Internetrecht in gewone taal’.

Nuvema uitvaartverzekeraar. Thuis in uw regio.
Top